වර්තමානයේ වියැකී යන පාරම්පරික සිතුවම් කලාවේ "කේතුමාලාව"

පාරම්පරික සිතුවම් සහ මූර්ති කලාව තුළ දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂී නිර්මාණාත්මක අංගයක් ලෙස කේතුමාලාව හැඳින්විය හැකිය. බුද්ධ මන්දිරවල ඇති බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේලාගේ හිස වටා නිර්මාණය වන බුදුරැස් වළල්ල හෙවත් ප්‍රභා මණ්ඩලය, මෙම කේතුමාලාව ලෙස හැඳින්වේ.

මුල් වරට මෙම රැස් වළල්ල නිර්මාණය වූයේ ගන්ධාර සහ මථුරා බුද්ධ ප්‍රතිමා කලාවන් තුළය. මීට අමතරව අජන්තා සිතුවම් තුළ ද කේතුමාලාව යොදාගෙන ඇත. මථුරා හිටි පිළිමයේ මුහුණ මෙන් හතර ගුණයක් විශාල වූ රැස් වළල්ලක්, පිළිමයටම සම්බන්ධ වන සේ නිර්මාණය කර තිබේ. එහෙත් එම යුගයේ ශිල්පියා රැස් විහිදීමක් පෙන්වීමට උත්සාහ කර නොමැති අතර, ඒ වෙනුවට රැස් වළල්ල වටා විවිධ වූ සියුම් කැටයම් රාශියක් සහ මධ්‍යයේ නෙළුම් මලක් නිර්මාණය කර ඇත. බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ මුහුණෙහි සියුම් හැඟීම් ප්‍රකාශනයන් වඩාත් ඉස්මතු කර දැක්වීම මෙහි අරමුණ වන්නට ඇත.

මථුරා බුද්ධ ප්‍රතිමාවල දක්නට ලැබෙන ප්‍රභා මණ්ඩලය තුළ කුඩා මල් මෝස්තර, විශාල මල් මෝස්තර මෙන්ම අලංකාර ලියවැල් මෝස්තර ද අල්ප උන්නතව (Slightly embossed) කැටයම් කර ඇත. මෙහි අවසාන වෘත්තයේ ලනුවක් ඇඹරී ගිය ආකාරය සහ ඒ අසලින්ම වී කරලක් විහිදී යන ආකාරය කැටයම් කර තිබීම මථුරා කලා සම්ප්‍රදායේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි.

සාරානාත් බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ රැස් වළල්ල ද විශිෂ්ට නිර්මාණයකි. හිස වටා යෙදූ මෙම වෘත්තාකාර සැරසිල්ලේ, මුහුණට ආසන්න කොටස සැරසිලි රහිතව හිස්ව තබා ඇත්තේ මුහුණේ පැහැදිලි බව රැක ගැනීමටයි. ඉන් අනතුරුව අරිම්බු මෝස්තරයත්, ඉතා අලංකාර කොළ සහ මල් සහිත ලියවැල් මෝස්තරයත් යොදා ඇත. මෙහි අවසාන චක්‍රය වටා මල් පෙති මෝස්තරයක් ඇති අතර, රැස් වළල්ල දෙපස අහසේ සැරිසරන දේව රූප දෙකක් නෙළා තිබීම විශේෂත්වයකි.

අනුරාධපුර යුගයේ නිර්මාණය වූ මහමෙව්නාවේ සමාධි පිළිමය සහ තොළුවිල සමාධි පිළිමය තුළ මෙම කේතුමාලාව හෙවත් රැස් වළල්ල නිර්මාණය කර නොමැත. එමෙන්ම පිදුරංගල දාගැබෙන් හමු වූ බුද්ධ ප්‍රතිමාවල ද සැරසිලි සහිත වෘත්තාකාර රැස් වළලු දක්නට නැත. එහෙත් පොලොන්නරුවේ ගල් විහාරයේ සමාධි පිළිමයේ පසුපස තොරණට සම්බන්ධ වන සේ කේතු රූපාකාර (දැල්වෙන පහන් සිළුවක හැඩය) රැස් වළල්ලක් නිර්මාණය කර ඇත. එහි හිස වටා බොරදම් සහිත 'ගල් බිංදුව' මෝස්තරයත්, ඊට පිටුපසින් ගිනි දැල්ලක් මෙන් විහිදුණු පලාපෙති මෝස්තරයත් දැකිය හැකිය. පොලොන්නරුව විද්‍යාධාර ගුහාවේ (ගල් විහාරයේ) හිඳි පිළිමයේ සහ තන්තිිරිමලේ පිළිමයේ ද කැටයම් රහිත රැස් වළලු දක්නට ලැබේ.

මහියංගන දාගැබේ වෘත්තාකාර රැස් වළල්ලක් සහ ඊට සමාන්තරව තොරණ සැරසිලි ද දක්නට ලැබේ. සීගිරිය බුදුරුවෙහි කේතු රූපාකාර රැස් මාලාවක් ද, හිඳගල බුදු පිළිමයේ වෘත්තාකාර රැස් මාලාවක් ද දැකිය හැකිය. පොලොන්නරු යුගය වන තෙක් පිළිමවල පසුපස නිර්මාණ කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු නොවූ අතර, තිවංක පිළිමගෙයි කේතු රූපාකාර හැඩයක් උරහිසට ඉහළින් යොදා තිබුණ ද එය පැහැදිලි කේතුමාලාවක් ලෙස විස්තර කර නොමැත.

මහනුවර යුගයේදී සිතුවම් හා මූර්ති කලාවේ විශාල පුනර්ජීවනයක් ඇති විය. එහිදී බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ හිස මුදුනේම "සිරස්පත" නිර්මාණය කිරීම ප්‍රචලිත වූ අතර, මේ නිසා වෙනම රැස් මාලාවක් නිර්මාණය කිරීම තරමක් අඩු විය. අනුරාධපුර යුගයේ ලෝහ පිළිම කිහිපයකදීම මෙම සිරස්පත දක්නට ලැබුණු අතර මහනුවර යුගයේදී එය සෑම ප්‍රතිමාවකටම පාහේ අනිවාර්ය අංගයක් විය.

මෑත කාලීන නිර්මාණවල බුදු පිළිමයේ හිස මුදුනේ කෙසෙල් මුවක හැඩය ගත් සිරස්පතක් දක්නට ලැබේ. බිත්තියෙන් මදක් නෙරා එන සේ ත්‍රිමාණව සැකසූ රැස් වළල්ල තුළ ගිනිදැල් ස්වරූපය සහ විවිධ වර්ණ එක් කරමින් අලංකාර ලෙස සිත්තම් කිරීම මෙකල ලක්ෂණයකි. බුදුන් වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවකයන් වන සැරියුත් - මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේලාගේ රූප සඳහා ද මෙලෙස රැස් මාලා නිර්මාණය කර ඇති අතර, ඒ සඳහා රතු සහ කහ වර්ණ බහුලව භාවිත කර ඇත.

පැරණි බුදු පිළිමවල රැස් වළල්ල තුළින් එකල සිංහල සිත්තරාගේ දස්කම් මනාව පිළිබිඹු වේ. විශේෂයෙන්ම 'ගැට ලියපත' වැනි සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර රැස් මාලාවේ අවසන් චක්‍රය සඳහා යොදාගෙන ඇත. රශ්මි දළු නිරූපණය කිරීමේදී නීල, පීත, ලෝහිත, ඕදාත, මාංජේෂ්ඨ වැනි වර්ණ මාලාවන් භාවිත කර තිබේ. මහනුවර ගංගාරාම රාජමහා විහාරයේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු දවස නිර්මාණය කළ හිටි පිළිම වහන්සේගේ රැස් වළල්ල එවැනි සුවිසල් හා අලංකාර නිර්මාණයකට කදිම නිදසුනකි.

කෙසේ වෙතත්, වර්තමානය වන විට විහාර මන්දිර තුළ සාම්ප්‍රදායික රැස් මාලා වෙනුවට හිම කඳු, වනාන්තර සහ ගස්වැල් සිත්තම් කිරීමේ ප්‍රවණතාවක් දක්නට ලැබේ. මෙහිදී අතීත නිර්මාණවල තිබූ ගාම්භීරත්වය සහ ශාස්ත්‍රීය අලංකාරය ගිලිහී ගොස් ඇති බව පෙනේ. කිසිදු ගැලපීමකින් තොරව ස්වභාවික පරිසරයේ දර්ශන එක් කිරීමෙන් පාරම්පරික බෞද්ධ කලාව වියැකී යාමේ අවදානමක් පවතී. එබැවින් අපගේ සුවිශේෂී සිංහල බෞද්ධ කලා සම්ප්‍රදායන් රැකගෙන අනාගත පරපුරට දායාද කිරීම සැමගේ යුතුකමකි.

-පසිදු ධර්මවංශ-

පාරම්පරික චිත්‍ර ශිල්පී තරුණ පදනමේ ලේඛම් යුතුකම ජාතික සංවිධානය

[යුතුකම සඟරාවේ දෙසැම්බර් කලාපයේ ලිපියකි..]

www.yuthukama.com

Like us on facebook :: https://www.facebook.com/yuthukama